O'rtacha 7,3 million, mediana 4,2 million: statistika birinchi marta mediana ish haqini e'lon qildi
Milliy statistika qo'mitasi ilk bor mediana ish haqini e'lon qildi. Bu raqam nimani ko'rsatadi, uni o'rtacha bilan nega to'g'ridan-to'g'ri solishtirib bo'lmaydi va backend muhandisi uchun p50 bilan qanday bog'liq?
Milliy statistika qo'mitasi 27-oktabr kuni odatdagi ish haqi press-relizini e'lon qildi. Bu safar unda yangi bo'lim bor edi: mediana ish haqi. Statistika bu ko'rsatkichni birinchi marta ochiq e'lon qildi. Men backend va to'lov tizimlari bilan ishlayman, raqamlarga har kuni qarayman, shuning uchun bu yangilik menga ayniqsa qiziq bo'ldi. Birgalikda ko'rib chiqamiz.
Nima bo'ldi
Press-relizga ko'ra, 2026-yil yanvar–sentabr oylarida o'rtacha oylik nominal hisoblangan ish haqi 7 274,1 ming so'm bo'lgan. Bu o'tgan yilning shu davriga nisbatan 18,0 % ko'p. Qo'mita bu raqamni qishloq xo'jaligi korxonalari va kichik tadbirkorlik subyektlarisiz hisoblagan.
Shu hujjatda birinchi marta mediana ish haqi ham keltirilgan. 2026-yil yanvar–avgust oylari uchun u 4 166,3 ming so'm bo'lgan. Mediana degani xodimlarning yarmi undan kam, qolgan yarmi esa undan ko'p oladigan miqdor.
Mediana bo'yicha hududlar orasida eng yuqori ko'rsatkich Toshkent shahrida (6 791,2 ming so'm), eng pasti Sirdaryo viloyatida (2 998,4 ming so'm). Sohalar orasida eng yuqori mediana bank, sug'urta, lizing va kredit faoliyatida (11 363,9 ming so'm), eng pasti yashash va ovqatlanish xizmatlarida (2 860,0 ming so'm).
| Soha | O'rtacha, yanvar–sentabr | Mediana, yanvar–avgust |
|---|---|---|
| Respublika bo'yicha | 7 274,1 | 4 166,3 |
| Bank, sug'urta, lizing, kredit | 19 712,6 | 11 363,9 |
| Axborot va aloqa | 17 006,9 | 8 752,4 |
| Tashish va saqlash | 11 269,2 | 8 300,5 |
| Sanoat | 8 365,9 | 5 858,5 |
| Savdo | 7 694,4 | 4 654,9 |
| Ta'lim | 5 015,2 | 3 207,6 |
| Sog'liqni saqlash | 4 454,2 | 3 267,0 |
| Yashash va ovqatlanish | 5 359,2 | 2 860,0 |
Ming so'mda. Manba: Milliy statistika qo'mitasi.
Bitta muhim izoh bor. Qo'mitaning o'zi ta'kidlaganidek, mediana yanvar–avgust uchun hisoblangan, chunki sentabr bo'yicha shaxslar kesimidagi ma'muriy ma'lumotlar hali to'liq shakllanmagan. Shuning uchun uni yanvar–sentabr o'rtachasi bilan bevosita taqqoslab bo'lmaydi. Jadvalda ikkalasini yonma-yon qo'yganimning sababi bitta: farq qanchalik katta ekanini ko'rsatish.
Kontekst
O'rtacha ish haqi barcha ish haqi summasini xodimlar soniga bo'lish orqali topiladi. Kichik guruhning juda yuqori maoshi bu raqamni yuqoriga tortadi. Gazeta.uz qo'mitaning oddiy misolini keltirgan: 3, 4, 5, 6 va 22 million so'mlik beshta maoshda o'rtacha 8 million chiqadi, mediana esa 5 million. Statistikaning o'zi ham yozadi: o'rtacha ish haqi "aksariyat xodimlar aynan shuncha maosh oladi, degani emas".
Shu paytgacha jamoatchilik muhokamasida asosan o'rtacha raqam aylanib yurardi. Ko'pchilik "o'rtacha 7 million" degan raqamni o'z maoshi bilan solishtirib, hayron bo'lardi. Mediana bu savolga ancha halol javob beradi.
Press-relizda yana bir nechta metodik detal bor, ularni bilib qo'ygan foydali:
- Mediana daromad solig'i chegirilmagan holda, "Mehnatga haq to'lash tarzidagi daromadlar" ma'muriy bazasi asosida hisoblangan.
- Filiallari bor tashkilotlar xodimlari yuridik shaxs ro'yxatdan o'tgan manzil bo'yicha hisobga olingan. Bu Toshkent shahri raqamlarini biroz oshirishi mumkin, chunki ko'p bosh ofislar poytaxtda.
- Hisob-kitoblar eksperimental. Mediana ko'rsatkichi har yili tasdiqlanadigan rasmiy statistika davlat dasturida hali nazarda tutilmagan.
Bu nimani anglatadi
Fuqarolar uchun. "Men o'rtachadan kam olaman" degan xavotir ko'pincha noto'g'ri solishtirishdan kelib chiqadi. Mediana bilan solishtirsangiz, rasm aniqroq bo'ladi.
Biznes uchun. Maosh siyosatini belgilashda, vakansiyalarda yoki xarajatlarni rejalashtirishda soha va hudud medianasi o'rtachadan ko'ra yaxshiroq mo'ljal bo'ladi. Ayniqsa IT va moliya sohasida o'rtacha bilan mediana orasidagi farq katta.
Muhandislar uchun. Bu yerda men uchun eng qiziq tomoni boshlanadi.
- Bu bizning p50 bilan bir xil hikoya. Har bir backend dasturchi biladi: o'rtacha javob vaqti (average latency) ko'p narsani yashiradi, shuning uchun biz p50, p95 va p99 ga qaraymiz. Iqtisodiy statistikada ham xuddi shu mantiq ishlaydi.
- Medianani agregatdan hisoblab bo'lmaydi. O'rtacha ish haqi formulasi oddiy: umumiy fond bo'linadi o'rtacha xodimlar soniga. Uni korxonalar topshirgan yig'ma hisobotlardan chiqarish mumkin. Mediana uchun esa har bir shaxsning qatori kerak. Statistika aynan shuning uchun shaxslar kesimidagi ma'muriy ma'lumotlarga tayangan. Yana bir nozik joy: hudud medianalarini o'rtachalab, respublika medianasini olib bo'lmaydi. Ko'p tizimlarda xuddi shu xato uchraydi, masalan servis bo'yicha p95 larni o'rtachalab "umumiy p95" deb ko'rsatish. Katta hajmda bu masala odatda to'liq taqsimotni saqlash yoki t-digest kabi birlashtiriladigan (mergeable) sketch tuzilmalari bilan yechiladi.
- Fintech uchun bevosita foydasi bor. Kredit skoringi, to'lov qobiliyatini baholash (affordability) va limitlarni belgilashda "odatiy mijoz daromadi" sifatida o'rtacha ish haqini olish modelni optimistik qilib qo'yadi. Hudud va soha bo'yicha mediana yaxshiroq bazaviy nuqta bo'ladi. Albatta, bu mijozning haqiqiy daromadini tekshirish o'rnini bosmaydi.
Mening fikrim
Menimcha, bu to'g'ri va kerakli qadam. Statistika qo'mitasi raqamni chiroyliroq ko'rsatadigan yo'lni emas, aniqroq ko'rsatadigan yo'lni tanladi. Uni "eksperimental" deb ochiq belgilagani va cheklovlarni press-relizning o'zida yozgani ham ishonch uyg'otadi.
Shu bilan birga, keyingi qadamlar uchun bir nechta istagim bor:
- Taqsimot. Bitta mediana yaxshi, lekin detsillar (10 %, 25 %, 75 %, 90 %) bo'lsa, tengsizlikni ancha aniqroq ko'rish mumkin bo'lardi.
- Bir xil davr. O'rtacha va medianani bir xil davr uchun e'lon qilish solishtirishni ancha osonlashtiradi.
- Mashina o'qiy oladigan format. Hozir raqamlar PDF ichida. CSV yoki ochiq API bo'lsa, tahlilchilar ham, dasturchilar ham ulardan ancha ko'p foydalanardi.
- Qamrov. Kichik biznes va qishloq xo'jaligi hozircha hisobga kirmagan. Ularni ham qo'shish mumkin bo'lsa, rasm to'liq bo'ladi.
Umuman olganda, bu raqam bizga mehnat bozorining "oddiy xodim" uchun qanday ko'rinishini birinchi marta rasmiy ko'rsatdi. Endi muhokamani shu raqam atrofida olib borish kerak.
Manbalar: O'zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo'mitasi, press-reliz, 27.10.2026; stat.uz yangiligi; Gazeta.uz. Bu investitsiya maslahati emas, shaxsiy fikr.
// izohlar
Izohlar yuklanmoqda...